VELİ VELİLİ : AZERBAYCAN TÜRKÇESİ TARİHİ

Azerbaycan Türkçesi (dil)

107 yıl önce Azerbaycan Türkçesi devlet dili ilan edildi.

Azerbaycan dili büyük bir gelişme göstermiş, kadim ve zengin edebi dillerden biridir. Geçtiğimiz yüzyılda gerçekleştirilen hedefli reformlar sonucunda devlet dilimiz olan Azerbaycan Türkçesi, kelime dağarcığını zenginleştirmiş ve dünya dilleri arasında eşsiz bir yer edinmiştir.

Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (ADR) döneminde dil politikası, üzerinde önemle durulan konulardan biriydi. ADR hükümetinin 27 Haziran 1918 tarihli kararıyla, o zamanlar Türkçe olarak adlandırılan Azerbaycan dili devlet dili ilan edildi. Bugün, bu tarihi olayın üzerinden 107 yıl geçti.

Cumhuriyetin dil alanında kısa sürede aldığı önlemler, halkımızın tarihinde önemli izler bırakmıştır. ADR, dil politikasının uygulanmasında eğitimin önemli bir alan olduğunu vurgulayarak, 28 Ağustos 1918'de ilk ve orta öğretim kurumlarında anadilde eğitim yapılmasına karar vermiştir. Yapılan reformların mantıksal bir devamı olarak, 27 Aralık 1918'de Azerbaycan Cumhuriyeti Harbiye Nazırı Samed Bey Mehmandarov, ordu dilinin Azerbaycan Türkçesi olacağını belirten bir emir yayınladı. Eylül 1919'dan bu yana Azerbaycan dilinin öğrenilmesi için kurslar düzenlendi ve hükümet bu amaçla 351 bin manat ayırdı. 21 Ağustos 1919'da yapılan parlamento toplantısında, Bakü Üniversitesi'nin (şimdiki Bakü Devlet Üniversitesi) açılması konusu ele alındı ​​ve milletvekilleri, konuşmalarında, bu ilk yükseköğretim kurumundaki eğitim çalışmalarının yanı sıra, üniversitenin hangi dilde yürütüleceği konusuna da özel önem verdiler.

Azerbaycan'da Sovyet iktidarının kurulmasından sonra, ancak 1956'da Azerbaycan SSC Yüksek Sovyeti'nin kararıyla, 1937 Anayasası'na Azerbaycan dilinin devlet dili olmasıyla ilgili bir madde eklendi, ancak bu karar başarılı olmadı. Son olarak, 1978 yılında kabul edilen cumhuriyet Anayasası'na Azerbaycan dilinin devlet dili olduğu maddesi eklendi.

Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını kazandıktan sonra, dilimizin daha da gelişmesi için yeni ufuklar açıldı. 1995 yılında ülke çapında yapılan referandumla kabul edilen bağımsız Azerbaycan'ın ilk ulusal Anayasası'nda Azerbaycan dili, devlet dili olarak hak ettiği yeri aldı. Anayasa'nın 21. maddesi, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin devlet dilinin Azerbaycan dili olduğunu ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Azerbaycan dilinin gelişmesini sağladığını belirtir.

Büyük lider Haydar Aliyev'in iktidarda olduğu dönemde dilimizin gelişmesine özel bir önem verilmiş ve bu doğrultuda çeşitli kader belirleyici kararlar ve emirler çıkarılmıştır. Ana diline her zaman hassasiyetle yaklaşan ve dilimizin derin bir uzmanı olan Milli Lider, "Dil, her milletin kimliğinin temelidir. Zengin bir dil kültürüne sahip bir halk, esnek değildir, ölümsüzdür ve büyük bir geleceğe sahiptir. Çok güzel ve zengin bir dilimiz var." demiştir.

18 Haziran 2001 tarihinde, Büyük Lider "Devlet Dilinin Uygulanmasının Geliştirilmesi Hakkında Kararname"yi imzaladı. Kararname, dilimizin tarihsel gelişimi boyunca elde ettiği başarıların yanı sıra, günümüzde devlet dili alanında ortaya çıkan sorunları kapsamlı bir şekilde analiz etti ve bu sorunların çözüm yollarını gösterdi. Haydar Aliyev'in 9 Ağustos 2001 tarihli "Azerbaycan Alfabesi ve Azerbaycan Dili Günü'nün Kurulması Hakkında Kararname"sine göre, ülkemizde her yıl 1 Ağustos, Azerbaycan Alfabesi ve Azerbaycan Dili Günü olarak kutlanmaktadır.

Azerbaycan dilinin geleceğini ve dilbilimin temel gelişimini belirlemek için alınan önlemler, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev döneminde de devam etti. Nitekim, 12 Ocak 2004 tarihinde Devlet Başkanı, "Azerbaycan Dili ve Latin Harfleriyle Kitlesel Yayınların Uygulanması Hakkında Kararname"yi imzaladı. Belgeye göre, Latin harfli yeni Azerbaycan alfabesiyle ders kitapları, bilimsel eserler, sözlükler ve edebiyat örneklerinin yayınlanması ve kullanılması, ulusal edebi dilin daha da zenginleştirilmesi açısından önemliydi.

Ülke Cumhurbaşkanı'nın 23 Mayıs 2012 tarihli "Küreselleşme Koşullarında Ülkede Dilbilimin Geliştirilmesi ve Çağın Gereksinimlerine Uygun Olarak Azerbaycan Dilinin Kullanılmasına İlişkin Devlet Programı" ve 29 Mayıs 2012 tarihli "Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Nesimi Dilbilim Enstitüsü'nün Maddi ve Teknik Temelinin Güçlendirilmesi Hakkında" kararnameleri, ülkede dil politikasının başarılı bir şekilde uygulanması açısından önemli belgelerdir.

Azerbaycan dilinin bugün bağımsız bir devletin dili olduğu kesin olarak söylenebilir. Anadilimizin geliştirilmesi ve zenginleştirilmesi, devlet başkanımızın odaklandığı önemli konulardan biridir. Azerbaycan'ın her vatandaşı, görevini yerine getirerek, halkımızın en büyük manevi zenginliği olan ana diline sahip çıkmalı, onu korumak ve geliştirmek için elinden geleni yapmalıdır. Dilimizi ancak bu şekilde koruyabilir ve nesilden nesile aktarabiliriz.